Kinderen en emoties bij een scheiding

Elk kind reageert anders op een scheiding. Toch zijn er ook overeenkomsten in de reacties van kinderen. Lees hier welke emoties er bij je kinderen kunnen opspelen.

Typische reacties van kinderen op een scheiding

Hoe kinderen met een scheiding omgaan, hangt af van een aantal factoren:

  1. Hoe was de relatie met de ouders vóór een scheiding;
  2. Hoe lang en hoe ernstig was het ouderlijk conflict;
  3. Hebben de ouders oog gehad voor de behoeften van de kinderen tijdens de scheiding.

Als kinderen negatief reageren op een scheiding, doen zij dit uit zelfbehoud, zeker als ze te maken hebben met een moeizame scheiding. Hieronder volgt een aantal typische reacties van kinderen op een scheiding.


A. Ontkenning 

“Papa gaat op vakantie.”

Ontkenning komt vooral voor bij jonge kinderen in de vorm van verhaaltjes. Zij fantaseren een alternatieve werkelijkheid waarin ‘mama en papa later weer bij elkaar komen’. Of bijvoorbeeld dat ‘papa toch in het huis ernaast gaat wonen’. Andere fantasieën hebben niet direct betrekking op de scheiding en staan helemaal buiten de realiteit zoals ‘papa, mama en ik verhuizen naar de Efteling’.


B. Verlatingsangst    

“Mama, ga je ook bij mij weg als je mij niet meer lief vindt?”

Kinderen maken zich zorgen wie er voor hen gaat zorgen na een scheiding. Ze zijn bang dat ouders ook van hen kunnen scheiden en dat zij verlaten worden door (één van) hun ouders. Het probleem kan erger worden wanneer ouders de kinderen in vertrouwen nemen (‘papa heeft een ander’), wanneer ouders negatief over de ander spreken (‘mama gaat van ons scheiden’) en wanneer een ouder te laat is bij het ophalen van de kinderen.

Sommige kinderen raken erg onzeker van een scheiding. Ze hebben behoefte aan extra bescherming en proberen die op allerlei manieren te krijgen. Bijvoorbeeld door te vertellen dat ze op school gepest worden.

Loyaliteitskwesties kunnen ook voor problemen zorgen. Die ontstaan bijvoorbeeld wanneer kinderen van de ene ouder geen goede relatie met de andere ‘mag’ hebben.

Ook kan het problematisch zijn wanneer de kinderen het gevoel hebben voor één van de ouders te moeten zorgen. Als vader en moeder lijnrecht tegenover elkaar staan, krijgen kinderen het idee dat ze voor een keuze staan.  


C. Vragen stellen

“Hoe vaak ga ik naar papa toe?”

Kinderen willen weten hoe een scheiding praktisch voor hen uitpakt. Het is belangrijk dat ouders hierover een afgestemd en duidelijk verhaal vertellen. Ook moet de informatie aangepast worden aan de leeftijd van het kind. Een vierjarige wil bijvoorbeeld weten hoe vaak hij papa of mama gaat zien terwijl een elfjarige zich afvraagt of hij naar een andere school moet.    


D. Boosheid en vijandigheid

“Ik vind mama niet meer lief.”

Boosheid en vijandigheid worden vaak geuit richting vriendjes, broertjes, zusjes en/of ouders. Ook kunnen schoolprestaties lijden onder een scheiding. De ouder die in de ogen van het kind ‘schuldig’ is aan de scheiding, kan te maken krijgen met een vijandige houding. Opgekropte vijandigheid kan bij kinderen lijken op een depressie.


E. Depressie

“Daar heb ik geen zin in.”

Eet- en slaapproblemen, woede-uitbarstingen, lusteloosheid, sociale isolatie en zelfpijniging (komt vaker voor bij tieners) kunnen symptomen zijn die wijzen op een depressie. 


F. Afwijkende kinderachtige / volwassen houding

“Ik zorg wel voor je, mama.”

Kinderen vallen soms terug op een eerdere ontwikkelingsfase waarin zij nog zeker waren van de liefde van beide ouders. Ze gaan dan bijvoorbeeld weer in bed plassen of praten ineens met een babystem.

Andere kinderen stellen zich juist heel erg volwassen op. Ze willen hun ouders emotioneel en fysiek steunen. Dit vanuit de gedachte dat er ‘iemand de leiding op zich moet nemen’.


G. Bezig zijn met het samenbrengen van de ouders

“Ik ga niet meer naar school.”
 
Hoe heftiger de conflicten tussen de ouders, hoe langer kinderen vasthouden aan het idee dat hun ouders wel weer bij elkaar zullen komen. Vooral wanneer ouders tijdens hun huwelijk veel ruzie hadden, kunnen kinderen bij ruzies na de scheiding denken dat dit normaal is. Ze verwarren dan ruzie en conflict met intimiteit.

Als kinderen nog hoop hebben dat hun ouders weer bij elkaar komen, proberen ze met bepaald gedrag (positief of negatief) hun ouders af te dwingen met elkaar om te blijven gaan. Bijvoorbeeld door opvoeringen van toneelstukjes te organiseren waar beide ouders aanwezig moeten zijn.


H. Schuld & schuldgevoel

“Het is mijn schuld dat papa en mama ruzie hebben.”

Veel ruzies tussen partners ontstaan door stress die een opvoeding nu eenmaal met zich meebrengt. Hierdoor kunnen kinderen denken dat zij verantwoordelijk zijn voor de scheiding van hun ouders. Vooral wanneer ouders ruzie maken over omgangsregelingen e.d. Kinderen kunnen dit zien als een bron van conflict waarover ze zich schuldig gaan voelen. Ze proberen dan bijvoorbeeld de relatie van de ouders te lijmen door hun ouders te beloven zich goed te gedragen. Ook kunnen ze moeite hebben met de overgangsperiode, door beide ouders naar de mond te praten of te weigeren met één van de ouders mee te gaan.  


I. Partij kiezen

“Ik wil niet met papa praten.”

Wanneer kinderen boos zijn en de boosheid van hun ouders aanvoelen, kunnen ze uitvallen. Vooral als er sprake is van een vijandige omgeving, kunnen ze zich gedwongen voelen partij te kiezen. Zo kan het voorkomen dat ze weigeren met één van de ouders te bellen, of dat ze weigeren om tijd door te brengen met de ander. Tieners kopiëren vaak het gedrag van hun ouders, zoals lelijk praten over de andere ouder.


SAMENVATTING
 
Je kunt verwachten dat kinderen de loyaliteit van hun ouders gaan testen. Ook kunnen ze partij gaan kiezen of hun ouders juist proberen te ontzien. Kinderen zijn creatief en zullen veel dingen uitproberen. Soms ook om iets voor elkaar te krijgen.

Wees daarom altijd duidelijk naar je kinderen en vertel ze keer op keer dat de scheiding niet hun schuld is. Probeer de andere ouder niet zwart te maken en reageer positief als ze vertellen dat ze het leuk hebben gehad bij je ex-partner.

Vertel ze herhaaldelijk dat je veel van ze houdt en zorg ervoor dat ze zich veilig voelen. Ze zullen dan ook makkelijker hun emoties uiten, zeker als jij je daar voor open stelt. Bedenk dat het voor kinderen een heel aangrijpende periode in hun jonge leven is als ouders gaan scheiden.

 

Zoeken

Over SEP

SEP is de site over scheiden. Hier vind je informatie en diensten met betrekking tot je (eventuele) scheiding en de periode erna. Met SEP kom je tot een geslaagde gezinsreorganisatie zodat je je leven weer snel op de rit hebt.

SEP en auteurs verklaren dat deze uitgave op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld. SEP en auteurs kunnen op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. SEP en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie.